Huzur III

huzur2Tanpınar’ın hatrına sabredip Huzur‘u bitirdim. Neden Kenan Işık’ın “Huzur‘u okumadan günümüz Türkiyesini anlaymazsınız” dediğini şimdi anlayabiliyorum;  Tanpınar’ın toplumla ilgili gözlemleri, sosyoloji konularına kafa yormuş birinin hassasiyetini taşıyor. Özellikle kimlik konusu irdeleniyor, saptamalar bazen özcü olmakla beraber çarpıcı:

“Yeni bir hayat lâzım. […] Fakat sıçrayabilmek, ufuk değiştirmek için dahi bir yere basmak lâzım. Bir hüviyet lâzım. Bu hüviyeti her millet mazisinden alıyor” (171).

246-254. sayfalar arasında temel içtimaîyat kavramları olan cemaatten, bireyden söz ediliyor. Daha sonrasında da sık sık Şark-Garp karşılaştırmaları var:

“Dikkat edin ki, garp medeniyetinde her şey bir kurtulma, bir azat edilme fikri üzerine kurulur. İnsanoğlu evvelâ dinde, İsa’nın yeryüzüne inmeğe ve orada öldürülmeğe, kendisini feda etmeğe razı oluşuyla kurtulur. Sonra cemiyette sınıf mücadeleleriyle evvelâ şehirli, sonra köylü kurtulur. Bir bakımdan biz başından itibaren hürüz.

[…]

– Yahut başıbozuk..” (283).

“Müslüman şarkın en büyük hususiyeti budur. Şark vargeçer. Sade güçlüğün karşısında değil, zamanın, tabiî  zamanın karşısında vazgeçer…” (323)

“Şarkla garp birbirinden ayrı. Biz ikisini birleştirmek istedik. Hattâ bunda yeni bir fikir bulduğumuzu bile sandık” (368).

Diğer bir temel sosyoloji kavramı olan sınıfa da değiniliyor:

“Muharebe olursa bu hamal askere gidecek! Ben de gideceğim! Fakat arada bir fark var. Ben Hitler’i ve fikirlerini tanıyor ve ona kızıyorum. Onunla sevine sevine dövüşürüm. Fakat bu biçare ne Almanya’nın ne de bu fikirlerin farkında. Bilmediği, tanımadığı bir dâvaya karşı harp edecek; belki de ölecek!” (340).

Tanpınar’ın gerçekçilik anlayışının topluma olan uzantısı olarak görebiliriz bunları. Metin 60 yıldan daha eski olduğu için bugün günlük dilde kullanmadığımız kimi sözcükler kullanılıyor, ama bu sözcükler arasında sık tekrarlananlardan – ve benim ilginç bulduklarımdan – birisi “realite.”

Yine Tanpınar’ın benzetmelerine bayıldım, işte en etkileyici bulduklarım:

“Şu dakikada karısının yüzünün, üzerine limon sıkılmış bir istiridye gibi, bir yığın küçük sarsıntı içinde kaldığını biliyordu” (96).

“Sağ taraflarından gelen bir ışık parçası genç kadının saçlarına yapıştı, oradan yavaşça boynuna doğru kaydı, küçük, insana alışık bir hayvan gibi beyaz tenin üstünde hazla oynamaya başladı” (107).

“küçük, bir meyve içi gibi döşeli cami” (168)

“[Mehmet] cins horoz gibi […] kendi kendine kibirleniyor” (179)

“[Nuran] ayın etrafına gerdiği mavi ipek kumaşı bir tarafından çekip zorluyor” (185)

“bütün hayatı kendisi için hazırlanmış bir sofra zanneden iştah” (260)

“havada uçar gibi hazır tebessümler” (313)

“Bir ağacın tepesi çok yumuşak, çocuk saçı gibi parlak bir ışıkla renklendi” (232).

Son kısımlarda ciddi konuları ele alsa da romanın başlarında Tanpınar’ın muzipliğinin yansımalarını görmek mümkün:

“Hattâ aklı, yolun yan tarafındaki evin verandasında şezlonga uzanmış kız irisinin kasığına kadar açık kalçalarında kalmasına rağmen, karısının kolunu on üç senelik bir tecrübenin verdiği ustalıkla hafif ve iç gıdıklayıcı bir tazyikle sıkmayı bile unutmadı” (96).

“Fakat bu ayakkabıyı muhakkak değiştirmeliydi. Topuklarını o kadar kaba yapıyor, kendisini âdeta Kolej’deki o ihtiyar hocalara benzetiyordu. Bunlarla ancak mitinglerde kadın hukuku için konferans verilebilirdi” (113).

Bu metinle ilgili sevmediğim yanlar, tasvirlerin fazla uzun olması ve karakterlerin konuşma çizgisiyle söylediği sözlerin nerede bitip yazarın durumla ilgili yorumunun nerede başladığının tam ayırt edilememesi. 1940’ların yazı gelenekleri böyleymiş herhalde, ama keşke metni yayına hazırlayan editörler kanaat kullansalarmış bu konuda.

Çok uzun sürse de genel olarak Huzur‘u okuduğuma memnunum, ama toplum eleştirisinin mizahla yapıldığı Saatleri Ayarlama Enstitüsü‘nü daha çok severek okumuştum.

Reklamlar
Bu yazı Türkçe içinde yayınlandı ve , olarak etiketlendi. Kalıcı bağlantıyı yer imlerinize ekleyin.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s